obowiazki pracodawcy bhp

Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP — od czego zacząć?

Każdy przedsiębiorca, który zatrudnia pracowników, ma obowiązki w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy — niezależnie od tego, czy prowadzi warsztat, biuro, sklep czy firmę budowlaną. Kodeks pracy wprost wskazuje, że za stan BHP w zakładzie odpowiada pracodawca (art. 207 § 1 KP), nawet jeśli część zadań powierzy pracownikowi lub firmie zewnętrznej. Poniżej opisujemy, od czego zacząć: kto może zajmować się sprawami BHP w firmie, co przygotować, zanim pracownik rozpocznie pracę, jakich terminów pilnować i jak postąpić po wypadku przy pracy.

Kto w firmie odpowiada za BHP i kto może prowadzić te sprawy?

Przepisy rozróżniają dwie kwestie, które w praktyce często się mieszają: odpowiedzialność za stan BHP i wykonywanie zadań służby BHP. Odpowiedzialność ponosi zawsze pracodawca. Zadania służby BHP, czyli m.in. kontrole warunków pracy, doradztwo, udział w ocenie ryzyka czy w ustalaniu przyczyn wypadków, może natomiast wykonywać różna osoba, w zależności od wielkości firmy (art. 237¹¹ KP). Pracodawca zatrudniający więcej niż 100 pracowników tworzy służbę BHP. Przy zatrudnieniu do 100 osób może powierzyć te zadania pracownikowi wykonującemu na co dzień inną pracę. Jeśli firma zatrudnia do 10 pracowników (albo do 20, gdy jej działalność należy do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia), pracodawca może pełnić zadania służby BHP sam, pod warunkiem że ukończył wymagane szkolenie. Gdy w zakładzie brakuje kompetentnych osób, zadania można powierzyć specjaliście spoza zakładu pracy, który spełnia wymagania kwalifikacyjne dla służby BHP. Dla wielu właścicieli małych firm ta ostatnia możliwość okazuje się najwygodniejsza. Nie trzeba tworzyć etatu ani samemu śledzić zmian w przepisach, a sprawy BHP prowadzi osoba, która robi to zawodowo. Trzeba jednak pamiętać, że powierzenie zadań zewnętrznemu specjaliście nie przenosi odpowiedzialności za stan BHP — dlatego warto wybrać kogoś, kto rzeczywiście bywa w zakładzie, a nie tylko przygotowuje dokumenty. Obowiązki w zakresie BHP nie ograniczają się przy tym do osób zatrudnionych na umowę o pracę. Pracodawca musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki także osobom pracującym w zakładzie na podstawie umowy cywilnoprawnej lub w ramach samozatrudnienia (art. 304 KP).

Pierwsze kroki, czyli co przygotować, zanim pracownik zacznie pracę?

Ocena ryzyka zawodowego

Ocena ryzyka zawodowego jest punktem wyjścia dla prawie wszystkiego, co dzieje się później. Pracodawca musi ocenić i udokumentować ryzyko związane z wykonywaną pracą, zastosować niezbędne środki profilaktyczne oraz poinformować pracowników o zagrożeniach (art. 226 KP). Przepis nie przewiduje wyjątku dla firm zatrudniających jedną czy dwie osoby. Dobrze przygotowana ocena ryzyka odpowiada na kilka praktycznych pytań: jakie zagrożenia występują na danym stanowisku, jak bardzo są poważne i co firma robi, żeby je ograniczyć. Na jej podstawie łatwiej później dobrać środki ochrony indywidualnej, opisać warunki pracy w skierowaniu na badania lekarskie i przygotować instruktaż stanowiskowy. Ocena ryzyka nie jest dokumentem „na zawsze” – wymaga aktualizacji, gdy zmieniają się maszyny, technologia, organizacja pracy lub gdy dojdzie do wypadku.

Badania lekarskie przed dopuszczeniem do pracy

Pracodawca nie może dopuścić do pracy osoby bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na danym stanowisku, w warunkach opisanych w skierowaniu (art. 229 § 4 KP). W praktyce to jeden z obowiązków, które najłatwiej pominąć, gdy nowa osoba ma „zacząć od jutra”. Od 18 października 2026 r. orzeczenia medycyny pracy są co do zasady wystawiane wyłącznie w postaci elektronicznej i trafiają do Internetowego Konta Pacjenta. Zmiana dotyczy sposobu przekazywania dokumentu, a nie samego obowiązku. Pracodawca nadal musi mieć pewność, że orzeczenie jest aktualne, zanim dopuści pracownika do pracy, dlatego warto ustalić, w jaki sposób firma będzie je od pracowników otrzymywać.

Szkolenie wstępne BHP

Przed dopuszczeniem do pracy pracownik przechodzi szkolenie wstępne, które składa się z instruktażu ogólnego i instruktażu stanowiskowego (art. 237³ KP oraz rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP). Szkolenia odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Instruktaż stanowiskowy prowadzi osoba wyznaczona przez pracodawcę, posiadająca odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie oraz przeszkolona w zakresie metod prowadzenia instruktażu. Przy szkoleniu wstępnym trzeba odróżnić dwie sprawy: sposób potwierdzenia szkolenia i formę jego przeprowadzenia. Od 12 grudnia 2025 r. pracownik i osoba prowadząca instruktaż mogą potwierdzić jego odbycie w postaci elektronicznej, np. wiadomością e-mail pozwalającą ustalić, kto ją wysłał. Pracodawca odnotowuje to w karcie szkolenia wstępnego i dołącza do niej elektroniczny dokument lub jego wydruk. Elektroniczne potwierdzenie nie oznacza jednak, że samo szkolenie może odbyć się zdalnie. Szkolenie wstępne co do zasady prowadzi się stacjonarnie, a z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej można je przeprowadzić wyłącznie dla pracowników zatrudnianych na stanowiskach administracyjno-biurowych. Pracownik produkcji czy budowy przechodzi więc instruktaż na miejscu, a zmienia się tylko sposób udokumentowania, że się odbył. Jeśli nie masz w firmie osoby, która może prowadzić instruktaże, rozwiązaniem są szkolenia wstępne i okresowe BHP prowadzone przez specjalistę.

Instrukcje BHP

Pracodawca ma obowiązek wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy (art. 237⁴ KP). Dotyczy to zwłaszcza obsługi maszyn i urządzeń, pracy z substancjami niebezpiecznymi oraz prac, przy których błąd może skończyć się poważnym urazem. Instrukcja powinna opisywać sprzęt, który faktycznie pracuje w zakładzie — wzór pobrany z internetu rzadko spełnia to zadanie.

Środki ochrony indywidualnej i odzież robocza

Środki ochrony indywidualnej pracodawca dostarcza nieodpłatnie i dobiera je do zagrożeń występujących na stanowisku (art. 237⁶ KP). Odzież i obuwie robocze trzeba zapewnić m.in. wtedy, gdy własna odzież pracownika mogłaby ulec zniszczeniu lub silnemu zabrudzeniu (art. 237⁷ KP). Rozsądnym nawykiem jest prowadzenie ewidencji wydanych środków — przydaje się zarówno przy kontroli, jak i przy planowaniu wymiany zużytego sprzętu.

Badania i pomiary czynników szkodliwych

Jeżeli w środowisku pracy występują czynniki szkodliwe dla zdrowia, np. hałas, pyły, drgania czy substancje chemiczne, pracodawca musi na swój koszt przeprowadzać ich badania i pomiary, rejestrować i przechowywać wyniki oraz udostępniać je pracownikom (art. 227 § 1 KP). Punktem wyjścia jest rozpoznanie i wytypowanie czynników występujących na stanowiskach, które warto powiązać z oceną ryzyka zawodowego. Pomiary wykonuje akredytowane laboratorium, a ich częstotliwość zależy od wyników poprzednich badań (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy). Należy je powtórzyć także po zmianach w wyposażeniu technicznym lub w procesie technologicznym. W typowym biurze czynniki szkodliwe zwykle nie występują, ale w warsztacie, stolarni czy na hali produkcyjnej pomiary są najczęściej konieczne.

Pierwsza pomoc, ochrona przeciwpożarowa i ewakuacja

Nawet w kilkuosobowej firmie trzeba zapewnić środki do udzielania pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji, a także wyznaczyć pracowników odpowiedzialnych za te działania (art. 209¹ KP). Osoby wyznaczone do udzielania pierwszej pomocy powinny umieć to zrobić w praktyce, dlatego warto zadbać o szkolenie z pierwszej pomocy. Zakres obowiązków z zakresu ochrony przeciwpożarowej zależy natomiast od rodzaju budynku i prowadzonej działalności.

Okresowe obowiązki pracodawcy – szkolenia, badania i przeglądy

Uporządkowanie BHP na starcie to połowa pracy. Druga połowa polega na tym, żeby nie przegapić terminów, które są inne dla każdego pracownika. Najwięcej pomyłek dotyczy szkoleń okresowych, bo ich częstotliwość zależy od grupy stanowisk, a pierwszy termin liczy się od rozpoczęcia pracy.
Grupa stanowisk Pierwsze szkolenie okresowe Kolejne szkolenia, nie rzadziej niż
Stanowiska robotnicze do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy co 3 lata; przy pracach szczególnie niebezpiecznych co rok
Pracodawcy i osoby kierujące pracownikami do 6 miesięcy od rozpoczęcia pracy co 5 lat
Pracownicy inżynieryjno-techniczni do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy co 5 lat
Stanowiska administracyjno-biurowe do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy co 6 lat; nie jest wymagane, gdy przeważająca działalność pracodawcy należy do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia (art. 237³ § 2² KP) — z zastrzeżeniami opisanymi pod tabelą
Wyjątek dla pracowników administracyjno-biurowych wymaga uwagi. Zgodnie z art. 237³ § 2² KP ich szkolenie okresowe nie jest wymagane, jeśli rodzaj przeważającej działalności pracodawcy znajduje się w grupie działalności o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia. Zwolnienie przestaje działać w dwóch sytuacjach: gdy dla działalności pracodawcy zostanie ustalona wyższa kategoria ryzyka albo gdy z oceny ryzyka zawodowego wynika, że szkolenie okresowe stało się konieczne. W obu przypadkach pracodawca musi przeprowadzić szkolenie w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy. Wyjątek nie zwalnia też ze szkolenia wstępnego. Poza szkoleniami cyklicznie wracają badania okresowe (w terminie wskazanym przez lekarza w orzeczeniu), pomiary czynników szkodliwych w terminach wynikających z przepisów, przeglądy i badania maszyn oraz urządzeń, w tym tych podlegających dozorowi technicznemu, a także aktualizacja oceny ryzyka po każdej istotnej zmianie. Na horyzoncie są też nowe obowiązki: od 11 stycznia 2027 r. zaczną obowiązywać przepisy określające maksymalne temperatury w miejscu pracy oraz progi, od których pracodawca musi ograniczać wpływ upału na zdrowie pracowników.

Jak uporządkować BHP bez zatrudniania specjalisty na etacie>

Jeśli po lekturze masz wrażenie, że w Twojej firmie kilka spraw wymaga uporządkowania, nie musisz zajmować się nimi sam. W ramach stałej obsługi BHP firm realizuję zadania służby BHP: prowadzę dokumentację, pilnuję terminów badań, szkoleń i przeglądów, regularnie kontroluję warunki pracy, doradzam przy zmianach w firmie i pomagam podczas kontroli instytucji nadzorczych. Jeśli dojdzie do wypadku, prowadzę postępowanie powypadkowe od oględzin miejsca zdarzenia po kompletną dokumentację. Obsługuję firmy z Małopolski i Podkarpacia, m.in. z Gorlic, Nowego Sącza, Tarnowa i Krakowa, w tym małe zakłady zatrudniające kilka osób. Zakres obsługi i częstotliwość wizyt dopasowuję do wielkości firmy i zagrożeń, które w niej występują, dlatego koszt abonamentu ustalam indywidualnie. Zapytaj o bezpłatną wycenę stałej obsługi BHP. Zadzwoń pod numer 533 900 962 lub napisz na biuro@surmaczsafety.pl i opisz w kilku zdaniach, czym zajmuje się Twoja firma, ile osób zatrudnia i gdzie prowadzi działalność. Na tej podstawie przygotuję propozycję zakresu współpracy i wycenę dopasowaną do Twojej firmy.

FAQ

Czy przy jednym lub dwóch pracownikach trzeba mieć ocenę ryzyka zawodowego?

Tak. Obowiązek oceny i udokumentowania ryzyka zawodowego wynika z art. 226 Kodeksu pracy i nie zależy od liczby zatrudnionych. W małej firmie dokument będzie po prostu krótszy, ale musi odpowiadać rzeczywistym warunkom pracy.

Czy właściciel firmy może sam zajmować się sprawami BHP?

Może, jeśli zatrudnia do 10 pracowników (lub do 20 przy niższej kategorii ryzyka) i ukończył szkolenie wymagane do wykonywania zadań służby BHP. Trzeba jednak realnie ocenić, czy znajdzie czas na pilnowanie terminów, kontrole stanowisk i śledzenie zmian w przepisach.

Czy zlecenie BHP firmie zewnętrznej zwalnia pracodawcę z odpowiedzialności?

Nie. Kodeks pracy wprost przesądza, że powierzenie zadań służby BHP specjaliście spoza zakładu nie wpływa na odpowiedzialność pracodawcy za stan BHP. Dobry specjalista pomaga jednak tę odpowiedzialność realnie udźwignąć, bo dba o to, żeby wymagania były spełnione na bieżąco.

Czy szkolenie wstępne BHP można przeprowadzić online?

Zdalnie można przeszkolić wyłącznie pracowników zatrudnianych na stanowiskach administracyjno-biurowych. Pozostali przechodzą instruktaż stacjonarnie, w zakładzie. Od 12 grudnia 2025 r. odbycie instruktażu można natomiast potwierdzić elektronicznie zamiast podpisem na papierze — to dotyczy wszystkich pracowników, ale nie zmienia formy samego szkolenia.

O autorze

Rafał Surmacz — starszy specjalista ds. BHP i inspektor ochrony przeciwpożarowej, audytor wewnętrzny ISO 45001 i ISO 14001. Doświadczenie zdobywał w zakładach przemysłowych, na budowach i w Ochotniczej Straży Pożarnej. W Surmacz Safety prowadzi obsługę BHP i PPOŻ firm, nadzór BHP na budowach oraz szkolenia, głównie w Małopolsce i na Podkarpaciu.

Przewijanie do góry